Phần I: HOẢ NGỤC
Chưa chú thích, còn chỉnh sửa và bổ sung
============
Canto XI: (1336-1450)
Trên bờ vách dựng cao thầy trò tôi đứng ngó
Nơi những tảng đá vỡ được xếp lại thành vòng
Cả một đám vong hồn chịu cực hình dưới đó.
Ở chốn này mùi hôi nồng nặc không thể tả
Đang xông lên không ngừng từ đáy của vực sâu
Khiến chúng tôi núp sau một nắp hòm bằng đá
Của hầm mộ oai nghiêm bên trên khắc dòng chữ:
‘Nơi giam giữ Giáo Hoàng A-nás-ta-si-ô:
Pho-ti-nus đã đưa người rời xa chính đạo.’
‘Chúng ta phải dừng chân chốn này trong chốc lát,
Để giác quan quen dần với không khí xung quanh,
Đến lúc mùi hôi tanh không còn làm ta ngạt.’
Thầy dẫn đạo mở lời, và tôi thưa: ‘Thầy sẽ
Tìm thứ gì thay thế để khỏi phí thời gian.’
Và thầy nói: “Con xem, đó là điều ta nghĩ.’
‘Ba vòng ngục nhỏ hơn bên trong vách đá tối,’
Thầy của tôi mở lời ‘chúng nằm chồng lên nhau,
Như những vòng ngục đầu mà chúng ta bỏ lại.
‘Bên trong ngục nhốt đầy những vong linh tội lỗi.
Để sau này đi tới con không phải phân vân,
Cách thức và nguyên nhân giờ đây ta sẽ nói.
‘Mọi tội ác trên đời làm Thiên Đường tức giận
Bất công là cuối cùng và đáy của bất công
Là hại kẻ khác bằng bạo lực hay gian lận.
‘Những trò gian lận này đều được xem là tội
Chỉ riêng của nhân loại khiến Thượng Đế phật lòng,
Nên chịu khổ vô cùng trong những vòng ngục dưới.
‘Vòng đầu tiên chứa đầy những tội nhân bạo lực
Ở đó lại chia thành ba tầng ngục khác nhau,
Bởi bạo lực bấy lâu phân làm ba hình thức.
‘Bạo lực chống Chúa Trời, bản thân, hay đồng loại –
Hoặc xâm hại của cải của ba nhóm trên đây –
Giờ ta sẽ trình bày để giúp con lãnh hội.
‘Những cái chết bạo tàn cùng vết thương chí tử
gây ra với con người, hoặc tài sản của y,
bị tổn hại nặng nề bởi cướp bóc, lửa dữ.
‘Những kẻ sát nhân cùng đám người gây thương tích,
Quân côn đồ, trôm cắp – chịu hình phạt đớn đau
Theo từng nhóm khác nhau ở tầng ngục thứ nhất.
‘Những người dùng đôi tay gây tổn thương nghiêm trọng
Bản thân hoặc tài sản, và bởi lý do này
Trong tầng ngục thứ hai phải ăn năn vô vọng
‘Kẻ cướp chính bản thân ở bên trên dương thế,
Cờ bạc hay phung phí; mãi ai oán sự tình
Trong khi bản thân mình đáng ra cần vui vẻ.
‘Bạo lực cũng tiến hành nhằm chống lại Thượng Đế
Khi chúng ta phủ nhận hoặc báng bổ trong tim,
Hay miệt thị tự nhiên cùng những gì đẹp đẽ.
‘Với dấu ấn uy quyền tầng bé nhất khép lại
Với đám vay nặng lãi và những kẻ Kê Gian
Cùng những người ngày đêm Đức Chúa Trời chống đối.
‘Tội lỗi gian trá này làm lương tâm cắn rứt,
Được thực hiện với người từng tín thác tha nhân
Hoặc với kẻ trong tâm vẫn chưa thôi ngờ vực.
‘Mối liên kết tình yêu bị tội sau cắt bỏ
Thứ Tự Nhiên tạo thành, nên vòng ngục thứ hai
Kể từ đó đến nay trở thành nơi làm tổ
Của phù thuỷ, ma cô, và bọn đạo đức giả;
Quân trộm cắp, dối trá, và buôn thánh bán thần;
Đám xu nịnh, lưu manh, cùng cờ gian bạc lận
‘Tội chống lại niềm tin không những làm huỷ diệt
Cả tình yêu ban đầu mà tình cảm thiêng liêng,
Điều có thể tạo nên thứ niềm tin đặc biệt.
‘Nên hình phạt vĩnh hằng trong vòng ngục hẹp nhất,
Là tâm của vũ trụ và bệ đỡ Di-te,
Chính là thứ nhận về của tội nhân phản bội.’
Và tôi nói: ‘Thưa thầy, lời của thầy sáng tỏ,
Về bản chất chân thật thầy đã nói con hay
Của chính vực thẳm này và tội nhân của nó.
‘Nhưng còn những vong nhân trên bãi lầy nhớp nhúa,
Những kẻ bị gió lùa hay mưa tuyết đánh tan,
Những kẻ miệng thét vang khi cùng nhau đụng độ,
‘Sao không thọ cực hình trong đô thành lửa đỏ
Khi hứng cơn phẫn nộ của Thượng Đế trên cao?
Nếu không thời tại sao lại chịu muôn thống khổ?’
Thầy nói: ‘Tâm trí con ít khi nào lầm lạc,
Nhưng cớ sao bây giờ lại thiếu vắng khôn ngoan –
Hay đầu óc vẫn còn những nghĩ suy nào khác?
‘Những điều đã đọc qua sao con không nhớ hết
Trong sách Đạo Đức Học đã ghi xuống tận tường:
Có ba thứ Thiên Đường vốn xưa nay căm ghét,
‘Là thú tính điên cuồng, thói buông tuồng, hiểm độc,
Nhưng sao thói buông tuồng khiến Thượng Đế công tâm-
ít xúc phạm và không nhận về nhiều trách móc?
‘Nếu như bản thân con cân nhắc lời phán xử
Cũng như suy nghĩ kỹ những người này là ai
Mà chịu khổ bên ngoài pháo đài thành phố lửa,
‘Trong những vòng ngục đầu. Thời con sẽ hiểu rõ
Sao Chúa Trời tách họ với những kẻ ác tâm
Và trả thù vong nhân với ít lòng phẫn nộ.’
‘Ôi mặt trời chữa lành những cái nhìn mù quáng,
Câu trả lời của thầy làm mãn nguyện tâm can
Khiến nghi ngờ sáng ngang với muôn vàn hiểu biết.
‘Nhưng xin thầy quay về nơi thầy từng tuyên bố
Rằng nghề vay nặng lãi xúc phạm Chúa lòng lành
Nút thắt này con cần được chính thầy tháo gỡ,’
‘Triết Học là bộ môn giúp con người sáng tỏ,
Đã nhiều lần chỉ rõ cách Tự Nhiên vận hành,
Theo Tri Thức Thánh Thần và Nghệ Thuật của nó.
‘Và nếu con đã từng,’ giọng của thầy dõng dạc,
‘Đọc qua Vật Lý Học cẩn trọng và đường hoàng
Thời không cần nhiều trang con có thể thấy được,
‘Rằng nghệ thuật con người trong khả năng có thể,
Theo Tự Nhiên bền bỉ như đệ tử theo thầy,
Nên nghệ thuật giờ đây giống cháu con Thượng Đế.
‘Và cả hai thứ này nếu như con còn nhớ
Ở đầu sách Sáng Thế từng nói rõ: con người
Cần những giọt mồ hôi để trở nên tiến bộ.
‘Còn những kẻ cho vay nặng lãi thường phản trắc,
Tự nhiên chúng khinh bạc cùng nghệ thuật theo sau,
Bởi hy vọng ban đầu đã đặt vào chỗ khác.
‘Nhưng giờ hãy cùng ta đi sâu vào ngục thất,
Chòm Song Ngư cuối trời đang toả sáng lung linh
Và chòm Đại Hùng Tinh trải trên luồng Tây-Bắc;
‘Chỉ Chốn Đó Hai Ta Có Thể Leo Xuống Thấp.’
========
* Pháp Hoan dịch từ bản dịch tiếng Anh của Robert và Jean Hollander, tham khảo thêm các bản dịch của Allen Mandelbaum, John Ciardi, A. S. Kline và Henry Wadsworth Longfellow.
* Artwork by Gustave Dore
* Ủng hộ Pháp Hoan: https://phaphoan.com/contact/
* Xin không đăng lại bài viết này khi chưa có sự đồng ý của dịch giả.
PHÁP HOAN | 法歡 