Về Một Lý Giải Mới Của Giấc Mơ
Vấn đề của Freud và Jung là cái khung mà họ dùng để lý giải giấc mơ chưa bao giờ đứng ngoài nền văn minh sáng tạo. Dù là khoa học, phân tâm học hay huyền học, đó vẫn là những cấu trúc được dựng nên sau khi con người đã áp đặt bản thể, chuẩn mực và trật tự lên thực tại. Trong khi đó, giấc mơ là một thực tại có mặt trước mọi nền văn minh ấy. Nó xuất hiện trước khi có đạo đức, trước khi có ngôn ngữ chuẩn hoá, trước khi có lý tính làm nền cho việc giải thích và kiểm soát.
Giấc mơ không phải là “vật liệu thô” chờ được lý giải, mà là một hình thức kháng cự tự phát của thực tại sống trước sự áp đặt bản thể của văn minh lên đời sống con người. Trong mơ, các vai trò sụp đổ, các căn cước tan rã, thời gian không còn tuyến tính, và cái “tôi” mà xã hội dựng nên không còn giữ được quyền lực. Giấc mơ phá vỡ trật tự mà con người tỉnh thức cố duy trì; nó là nơi thực tại trốn khỏi những khuôn khổ đã được hợp thức hoá.
Freud và Jung, trong nỗ lực “hiểu” giấc mơ, thực chất đã làm một việc nghịch lý: dùng chính khung lý giải của nền văn minh sáng tạo để thuần hoá một thực tại đang chống lại nền văn minh ấy. Họ mang theo các bản đồ có sẵn: dục vọng, biểu tượng, cổ mẫu, vô thức tập thể, và ép giấc mơ phải đi theo những con đường đã được vạch trước. Hành động đó không khác gì một hình thức bóp méo thực tại, họ không sai về mặt kỹ thuật, mà sai chỗ đứng.
Dẫu những lý giải ấy có thể “đúng”, thì chúng chỉ đúng trong thực tại sáng tạo mà chính họ đang cư trú, chứ không đúng với thực tại tự do của người mơ. Giấc mơ không tồn tại để phục vụ cho sự toàn vẹn của một hệ thống tri thức; nó tồn tại như một khe hở, một vết nứt, nơi thực tại từ chối bị đóng băng thành bản thể. Khi nền văn minh cố gắng chiếm quyền giấc mơ bằng lý giải, nó không mở rộng hiểu biết, mà tái lập quyền lực của mình ngay trong không gian duy nhất còn chưa bị thuần hoá.
PHÁP HOAN | 法歡 