Tôi NGHĨ rằng thầy tôi đã NGHĨ rằng tôi NGHĨ
tiếng những người rên rỉ vọng lên giữa tán cành,
đến từ những vong nhân đang ẩn mình ở đấy.
*
CRED’ ïo ch’ei CREDette ch’io CREDesse
che tante voci uscisser, tra quei bronchi,
da gente che per noi si nascondesse.
*
I THINK he THOUGHT that I THOUGHT
all these voices in among the branches
came from people hiding there.
*
Trích Canto XIII, Inferno. Pháp Hoan chuyển ngữ. Đọc toàn bộ Canto ở đây: https://phaphoan.com/…/than-khuc-hoa-nguc-canto-xiii…/
==============
Đây là một trong những câu thơ thú vị và mang tính tự phản tinh vi nhất trong Thần Khúc của Dante. Ba tầng “cred”, có nghĩa là “tin/nghĩ” trong tiếng Ý nối nhau tạo nên sự chồng lớp nhận thức. Dante đang cố ý kịch hoá quá trình hiểu lầm, bằng cách mô tả sự hiểu về sự hiểu, như một hình thức ”tự-ý thức về nhận thức”, một điều hiếm thấy trong thi ca trung đại.
Bản dịch tiếng Việt, theo tôi, thú vị không kém nguyên tác Ý, dẫu nguyên tác tiếng Ý phức tạp hơn về mặt ngữ pháp, và vượt qua các bản dịch tiếng Anh, vì cấu trúc ngữ pháp trong tiếng Anh chia động từ thành các thì khác nhau (think/thought), hơn nữa, bản dịch tiếng Việt không những lặp lại chữ “Nghĩ ” đến 3 lần mà chữ “Tôi” cũng được lặp lại như thế.
Tôi cố gắng sử dụng thủ thuật này thêm đôi lần trong Canto XIII này, dẫu không có trong nguyên tác như câu thơ trên, mà chỉ là một thử nghiệm gieo vần liền của tôi nhằm thúc đẩy nhịp đi của câu.
=============
Bậc hiền giả mở lời: ‘Ôi linh hồn thương tổn
nếu như hắn tin tưởng những gì hắn nhận rA
trong một thoáng thơ cA của tA thời hắn đÃ
không đưa tay của mình lên ngắt cành bẻ nhánh
nhưng vì lòng bất tín ta khiến hắn phải lÀM.
Điều này khiến tÂm cAN ta ĂN nĂN, hối hẬN.’
(“Could he have believed it otherwise,
O wounded soul,” my sage spoke up,
“what he has seen only in my verse,
“he would not have raised his hand against you.
But your plight, being incredible, made me
goad him to this deed that weigh on me.”)
*
Và cành nói: ‘Những lời của ông thật êm ái
khiến hồn ta mê dại nên chẳng thể lặng cÂM.
MONG ÔNG chớ phật lÒNG nếu dài dÒNG kể lại.’
(And the stem said: “With your pleasing words
you so allure me I cannot keep silent.
May it not offend if I am now enticed to speak.)
PHÁP HOAN | 法歡 