Canto này tập trung vào những tội nhân với tội lỗi Chống Lại Tự Nhiên, mà nhân vật chính là thầy của Dante: Brunetto Latini, người phải chịu những cực hình trong vòng ngục thứ bảy vì những hành vi tình dục đồng tính lúc còn sống. Chúng ta nên ý thức rằng đây là một tác phẩm được viết vào thời kỳ Trung Cổ và được xây dựng trên nền tảng của Thần Học và Văn Hoá Thiên Chúa Giáo. Tự thân Dante là một người có cái nhìn cấp tiến và thông cảm đối với những người đồng tính thời đó (Xem Purgatorio 15 và 16, nơi những người đồng tính có thể đến thiên đường sau khi trải qua quá trình ăn năn và thanh tẩy linh hồn trong Luyện Ngục). Nếu xem xét từ Canto đầu tiên cho đến Canto XV, những tội nhân được Dante cảm thông và kính trọng nhất, sau những thi sĩ, học giả, triết gia, vua chúa, trẻ con và những người thiện lành sinh trước Công Nguyên bị đày ải ở Limbo, là những tội nhân đồng tính trong tầng ngục thứ bảy này. Xem thêm: https://www.princeton.edu/~dante/ebdsa/rh.html
=================
Canto XV: (1883-2006)
Và trên một mép bờ lát đá ta dấn bước
và hơi mát giữa dòng dâng lên tựa khói sương
đang làm nguội con đường và chở che mặt nước.
Giống như người Fle-mings giữa Wis-sànt–Bru-gés
sợ con triều phá nát chỗ cư ngụ của mình
họ dựng lên tường thành ngăn biển khơi gào thét,
hay những người Pa-đoan ở Brên-ta đào đắp
những con kênh bao bọc thành quách với cửa nhà
giúp Ca-rên-ta-na xả những cơn lũ ngập.
Cả hai mép bờ này đều được xây như thế
ngoại trừ người thiết kế bất kể hắn là ai
đã không hề đắp xây những lối đi ngạo nghễ.
Khu rừng phía sau lưng thầy trò tôi bỏ lại
ngay cả chính lúc này dẫu như người có xoay
về phía của rừng cây cũng không sao nhìn thấy.
Ở đây cả một đoàn vong nhân đang tiến tới
đi dọc theo bờ suối, chằm chặp nhìn chúng tôi
nào khác chi những người gặp nhau lúc chập tối,
bên dưới mảnh trăng non nheo mắt nhìn cho kỹ.
Họ săm soi từng tí rồi nhăn trán nhíu mày
như một lão thợ may đang xâu kim xỏ chỉ.
Khi họ nhìn chúng tôi với ánh mắt kỳ lạ,
bỗng có một linh hồn trong nhóm nhận ra tôi,
nắm vạt áo xong rồi kêu lên, ‘Ôi tuyệt quá!’
Và trong khi ông chìa cánh tay ra phía trước,
tôi nhìn lên khuôn mặt đã cháy xạm của ông
nhìn thật gần để không cho dáng hình gớm guốc
cản trở bản thân mình nhận diện người tôi biết.
‘Có phải chăng chính Ngài là Thầy Bru-nét-tô?’
Tôi hỏi trong sững sờ rồi cúi đầu lễ phép.
‘Mong con chớ phiền lòng,’ ông trả lời tha thiết
‘nếu như La-ti-nì nán lại cùng với con
và để cho vong đoàn của ông cùng đi tiếp.’
Tôi đáp: ‘Con nguyện cầu để mong Thầy ở lại,
và con sẽ cùng thầy ngồi xuống giữa màn sương
nếu bậc thầy dẫn đường cho phép con làm vậy.’
Ông nói: ‘Ôi con trai, nếu người nào dừng bước
dẫu chỉ trong phút chốc phải nằm xuống trăm năm
và không thể cản ngăn được lửa hồng thiêu đốt.
‘Vậy con hãy bước đi. Ta sẽ theo vạt áo,
rồi ta sẽ nhập vào cùng với toán vong nhân
vừa bước vừa khóc than cho nỗi buồn vĩnh cửu.’
Tôi không dám xuống bờ để vào vùng cát nóng
nhưng tôi mãi cúi đầu như một kẻ bước đi
chẳng còn lại điều chi ngoài tấm lòng kính trọng.
Ông bắt đầu: ‘Đây là tình cờ hay số kiếp,
đưa con đến chốn này trước cả giờ mạng chung,
người dẫn đạo của con, là ai? Ta muốn biết.’
‘Trong cuộc sống ngọt ngào nơi mắt trời chiếu rọi,’
tôi đáp trả, ‘giữa miền thung lũng phía trên kia
con lạc mất hướng đi trước khi đời chín tới.’
‘Mới chỉ sáng hôm qua con giã từ thế giới
và khi con quay người thời ngài ấy hiện ra,
nếu muốn trở lại nhà phải nhờ ngài dẫn lối.’
Và ông nói với tôi: ‘Hãy theo sao chiếu mạng
thời con sẽ chắc chắn đến được bến vinh quang
thứ ta thấy rõ ràng trong cuộc đời xứng đáng.
‘Nếu như bản thân ta không qua đời quá sớm
và nhìn thấy Thiên Đường ban cho lắm đặc ân
thời ta đã giúp con trong những lần khốn đốn.
‘Thế nhưng đám người rừng vô ơn hung ác đó
năm xưa đã tràn về từ Fi-ê-sô-lê
vẫn còn đẫm chất quê của núi đồi sỏi đá
‘sẽ trở thành kẻ thù vì con không thoái thác
những hành động thiện lành: cây vả ngọt ngào không
kết trái hoặc đơm bông giữa một vườn lê chát.
‘Thế giới này từ lâu xem bọn kia mù quáng,
một giống dân tham tàn, đố kỵ và kiêu căng,
những thói tật này con chớ để mình vấy bẩn.
‘Số phận dành cho con bao thanh danh tột bậc
hai đảng sẽ tranh giành để xâu xé được con
thế những bãi cỏ non sẽ xa mồm dê buộc.
Đám Fi-ê-sô-lan, lũ thú hoang, để chúng
cấu xe nhau trong chuồng miễn không chạm đến cây
nếu trên đống phân này cây đâm chồi nảy nhánh,
‘cây sẽ mang trên mình hạt giống thiêng liêng của
nhóm La Mã cuối cùng còn trụ lại ở trong
thành phố mà ác tâm đã sinh sôi nảy nở.’
‘Nếu khẩn cầu của con được ơn trên tưởng tới,’
với ông tôi trả lời, ‘hẳn rằng Thầy sẽ không
bị trục xuất khỏi vòng nhân tình và thế thái.
‘Con vẫn nhớ rõ ràng và giờ đây than thở
về bóng hình đức độ, thân ái tựa cha già,
trên thế giới đã xa, ngày này qua tháng nọ
‘dạy con làm thế nào để trở nên bất tử
và khi con còn thở thời niềm biết ơn này
sẽ mãi mãi hiển bày trong từng câu từng chữ.
‘Những điều thầy nói về tương lai con ghi nhớ
cùng với văn bản nọ sẽ cất giữ kỹ càng
để đức bà luận bàn nếu sau này gặp gỡ.
‘Bản thân con vô cùng mong muốn Thầy biết được
rằng con đã sẵn sàng với Số Phận nguy nan
miễn sao trước lương tâm con không hề cắn rứt.
‘Những lời tiên đoán này không có gì lạ lẫm
mặc bánh xe Số Phận xoay chuyển mãi không ngừng
và mặc bác nông dân vung cán mai cần mẫn.’
Đoạn tôi thấy Thầy tôi quay lưng sang bên phải
nhìn mặt tôi rồi nói: ‘Kẻ nào biết lắng nghe
những điều vừa sẻ chia sẽ khôn ngoan chép lại.’
Tuy vậy bản thân tôi vẫn vừa đi vừa hỏi
những linh hồn tội lỗi ở trong đoàn vong nhân,
ai là kẻ nổi danh, ai người nên biết tới.
Ông đáp: ‘Một số người biết tên thời tốt đấy
thế nhưng một số người không nhắc tới hay hơn
thời gian cũng chẳng còn để nói về chuyện ấy.
‘Tóm lại ở bên trong vong đoàn ta gồm có
những thầy tu, học giả… vĩ đại và lừng danh
lúc ở trên cõi trần họ cùng chung một tội.
Prís-ci-àn bước đi trong nhóm người lầm lỗi,
có cả Ác-cor-sồ. Và nếu bản thân con
khao khát được biết thêm về những điều rác rưởi
‘hẳn con đã thấy người Tôi Tớ của Tôi Tớ
từ A-nô chuyển về Bác-chíg-li-ô-nê
nơi hắn đã thoả thê căng gân cùng rướn cổ.
‘Ta cũng muốn nói thêm nhưng ta không được phép,
và cuộc chuyện trò này phải ngưng lại vì ta
thấy vệt khói đằng xa đang dâng lên từ cát.
‘Ta không thể nhập vào nhóm người đang tiến tới.
Con hãy giữ trong lòng cuốn Kho Báu nơi ta
vẫn còn sống – đó là điều mà ta mong mỏi.’
Nói rồi ông quay lưng như người chạy nước rút
theo mảnh vải xanh lục ở trên cánh đồng xa
ngoài thành Vê-rô-na. Và trông ông quả thực
Giống Một Người Thành Công Hơn Là Kẻ Thua Cuộc.
========
* Pháp Hoan dịch từ bản dịch tiếng Anh của Robert và Jean Hollander, tham khảo thêm các bản dịch của Allen Mandelbaum, John Ciardi, A. S. Kline và Henry Wadsworth Longfellow.
* Artwork: Inferno, Canto 15: Brunetto Latini Accosts Dante, Illustration from “The Divine Comedy” by Dante Alighieri, 1885.
===========
* Đặt thỉnh 4 ấn phẩm:
1) 100 bài Hoà Ca-Haiku-Hán Thi (nhiều tác giả)
2) 100 bài Haiku của Matsuo Basho
3) Trời Cao Gió Lộng (100 bài thơ của thiền sư Ryokan Taigu)
4) Tám Vạn Bốn Nghìn Cây (100 bài Haiku của Pháp Hoan)
cùng 2 tập thơ qua comment, messenger hoặc qua email: conglapmai@gmail.com
PHÁP HOAN | 法歡 