Phần I: HOẢ NGỤC
* Chưa chú thích, còn chỉnh sửa và bổ sung
* Bản quyền bản dịch: Pháp Hoan
* Xin không đăng lại bài viết này khi chưa có sự đồng ý của dịch giả
==============
Canto XIII: (1590-1740)
Nés-sús chưa trở về bên kia bờ sông đỏ
Hai thầy trò tôi đã bước đến một cánh rừng,
Ở nơi đó chưa từng lưu dấu chân nào cả.
Lá cây không hề xanh mà nhuốm màu tro xám-
Nhánh cây không hề thẳng mà vặn vẹo, loằng ngoằng-
Hoa quả không hề mang mà chỉ toàn gai độc.
Ngay cả loài thú hoang tránh xa vùng canh tác
Sống ở Ma-rem-mà trong xứ Tús-ca-ny
Cũng không thể so bì với cánh rừng rậm rạp.
Nơi đó loài Điểu Nhân xấu xa cùng xây tổ,
Từng đuổi dân Troy-à ra khỏi Strô-fa-dê
Với lời tiên tri về một tương lai khốn khổ.
Chúng có cánh của chim và bụng đầy lông lá,
Đầu và cổ con người với móng vuốt trên chân,
Đang cất tiếng khóc than trong rừng cây kỳ lạ.
Và bậc thầy nhân từ bắt đầu cất tiếng nói:
‘Trước khi đi sâu vào ta phải để con hay
Rằng vòng ngục thứ hai chúng ta đang bước tới
‘Cho đến khi sang vùng cát hoang hãy quán sát
Bởi con sẽ thấy được những điều nếu kể ra
Con sẽ nghĩ rằng ta đang dối gian, lường gạt.’
Từ bốn phía tôi nghe tiếng thở than trổi dậy
Nhưng không hề nhìn thấy bóng dáng một con người
Vì tâm trạng rối bời nên dừng chân đứng lại.
Tôi nghĩ rằng thầy tôi đã nghĩ rằng tôi nghĩ
Tiếng những người rên rỉ vọng lên giữa tán cành,
Đến từ những vong nhân đang ẩn mình ở đấy.
Và thầy nói với tôi: ‘Nếu con đưa tay bẻ
Bất kể nhánh cây nào chìa ra giữa rừng cây
Thời những nghĩ suy này sẽ lập tức sáng tỏ.’
Và tôi đưa tay lên như lời thầy chỉ dạy
Bẻ một nhánh cây gầy cạnh một bụi gai cao
Bỗng đâu tiếng thét gào vọng ra từ chỗ gãy
‘Sao ông lại bẻ tôi?’, dòng máu đen ứa chảy
Và tiếng khóc trở lại: ‘Cớ gì làm hại tôi?
Sao không có trong người chút tình thương nào vậy?
‘Chúng ta từng là người nhưng giờ làm gai góc
Bàn tay ông quả thực cần ban phát từ bi
Dẫu linh hồn trước kia nay đã thành rắn độc.’
Như một nhánh cây xanh với một đầu bị cháy
Và một đầu còn lại chất lỏng rỉ ra ngoài
Cùng với những làn hơi rít lên lời ban nãy.
Từ vết gãy trên cây: máu đen và tiếng nói
Đồng thoát ra một lần, vì kinh hãi nên tôi
Thả nhánh củi trên tay rồi lặng im tuyệt đối.
Bậc hiền giả mở lời: ‘Ôi linh hồn thương tổn
Nếu như hắn tin tưởng những gì hắn nhận ra
Trong một thoáng thơ ca của ta thời hắn đã
‘Không đưa tay của mình lên ngắt cành bẻ nhánh
Nhưng vì lòng bất tín ta khiến hắn phải làm
Điều này khiến tâm can ta ăn năn hối hận.
‘Nhưng hãy nói hắn hay, ông là ai, và để
Hắn khôi phục danh tiếng nhằm cứu chuộc lỗi lầm
Khi hắn được thánh thần mang trở về dương thế.’
Và cành nói: ‘Những lời của ông thật êm ái
Khiến cho ta mê dại nên chẳng thể lặng câm,
Mong ông chớ phật lòng nếu dài dòng kể lại.
‘Năm xưa ta đã từng nắm giữ hai chìa khoá
vào trái tim hoàng đế Fê-đê-ri-gô, ta
đóng lại rồi mở ra với bàn tay khéo léo.
‘Bí mật của đức vua ta giữ gìn cẩn trọng
Và hết mực trung thành với nghĩa vụ vinh quang
Thứ tước đoạt thời gian và cả luôn mạng sống.
‘Khác gì gái bán dâm với cái nhìn đĩ điếm
Không rời khỏi đền đài tráng lệ của Cea-sar,
Cái chết của muôn nhà và thói tật cung điện,
‘Đã xách động tinh thần của những người chống đối.
Rồi chúng lại khuấy rối Au-gus-tus khiến cho
Vinh dự này của ta thành đau thương nhức nhối.
‘Và tâm trí của ta trong tận cùng khinh miệt
Đã nghĩ rằng cái chết sẽ giải thoát bản thân
Nên ta đã bất công với linh hồn liêm khiết.
‘Bên gốc rễ lạ lùng ta nay xin thề độc
Rằng ta chưa bao giờ dám phản bội niềm tin
Của chúa tể lòng lành, người vinh quang tột bực.
‘Nếu một trong hai người có trở về dương thế
Làm ơn hãy phục hồi danh tiếng này của ta
Thứ chẳng còn nhận ra dưới những đòn đố kỵ.’
Sau một thoáng đợi chờ thi nhân cất tiếng nói:
‘Ông ấy đã ngưng rồi, chớ làm mất thời gian,
Giờ là lúc để con hỏi những điều muốn hỏi.’
Và tôi đáp: ‘Thưa thầy, con xin thầy hỏi giúp
Những điều thầy nghĩ rằng con nên biết bởi con
Có quá nhiều xót thương ở bên trong lồng ngực.’
Rồi thầy lại bắt đầu: ‘Ôi vong linh tù ngục
Kẻ này sẽ hoàn thành được nguyện ước của ông,
Nếu như đã hài lòng, ta xin ông tiếp tục
‘Cho ta biết làm sao mà hồn có thể nhập
Vào rừng cây bện chặt, và xin hãy cho hay
Đã từng có một ai thoát phận đời gai góc?’
Sau khi thầy dứt lời cây uốn mình thở hắt
Rồi luồng gió trở thành tiếng khóc giữa không trung:
‘Câu hỏi này của ông ta trả lời vắn tắt,
‘Khi linh hồn dữ dằn rời xác thân lạnh giá
Chính bản thân hồn đã nhổ gốc rễ hiện tồn
Nên Mi-nos đày hồn vào ngục sâu thứ bảy.
‘Rồi rơi xuống cánh rừng, không được quyền chọn chỗ
Mà tuỳ vào phận số may rủi của vong hồn.
Cũng giống như hạt mầm, từ thân non bé nhỏ
‘Hồn đâm nhánh nảy cành thành bụi cây đồ sộ
Và trong mỗi tán lá – một chiếc mỏ Điểu Nhân
Và trong mỗi vết thương – một chiếc mồm há mở.
‘Chúng tôi sẽ tìm về mảnh hình hài một thuở
Như toàn bộ vong hồn. Và sẽ chẳng công tâm
Nếu nhận lại tấm thân mà chúng tôi rũ bỏ.
‘Và mỗi người chúng tôi sẽ kéo lê thân xác
Vào sâu trong cánh rừng tăm tối này rồi treo
Trên mỗi bụi cây cao của bóng hình đớn mạt.’
Hai thầy trò lắng nghe với trái tim tha thiết
Bởi nghĩ có nhiều điều cây còn muốn nói thêm
Bỗng chúng tôi giật mình vì tiếng gào kinh khiếp.
Nào khác chi một người khi nghe ra tiếng sủa
Và nhánh cây gãy đỗ liền biết bầy lợn hoang
Đang bị đám thợ săn đuổi theo cùng lũ chó.
Ở bên trái, giờ đây, hai linh hồn tơi tả
Không mảnh vải trên người đang lao tới như bay
Làm vô số nhành cây gãy lìa sau lưng họ.
Người phía trước thét lên: ‘Hãy đến nhanh, thần chết’
Người phía sau nghĩ mình chạy chậm liền hét to:
‘Chân của mày, La-nô, đâu lẹ làng đến thế
‘Khi cưỡi ngựa đấu thương ở Tóp-pô, tao nhớ’
Nhưng khi nói xong rồi dường có vẻ hụt hơi
Hắn liền vội nép người vào bụi cây gần đó.
Ở sau lưng hai người cánh rừng giờ kín mít
Cả một đàn chó mực, nhanh nhảu và hung hăng
Như thể bầy thú săn vừa tuột ra khỏi xích.
Chúng ngoạm chặt răng nanh vào linh hồn đang nấp
Trong bụi cây dày đặc rồi xé toạc tứ chi
Rồi bọn chúng tha đi khỏi cánh rừng rậm rạp.
Khi đã nắm chặt tay tôi theo thầy hướng đạo
Tiến đến bụi cây rừng nơi những tiếng kêu rên
Đang vô vọng cất lên từ vết thương rỉ máu.
‘Ja-cô-pô da Sant’ An-drê-a’, cây nói,
‘Lấy ta làm bức mành nào lợi ích gì đâu!
Sao ta phải đớn đau cho cuộc đời tội lỗi
Của nhà ngươi?’ Đoạn thầy, đến bên cây dò hỏi:
‘Ông là ai, sao phải, chịu vô số vết thương
Nơi lời nói đau buồn cùng máu đen tuôn chảy.’
Ông trả lời chúng tôi: ‘Ôi linh hồn xa lạ
Kẻ mới đến chốn này chứng kiến nỗi xấu xa
Đã làm gãy của ta biết bao nhiều cành lá.
‘Xin gom đặt dưới chân của gốc cây buồn bã
Bởi bản thân ta đã cư ngụ ở đô thành
Nơi đổi thần Chiến Tranh bằng thánh John tẩy giả.
‘Cũng bởi lý do này thần khiến dân khổn khổ
Và nếu chẳng phải vì bên kia dòng Ar-nô
Vài vết tích bấy giờ vẫn còn trông thấy rõ
‘Thời công dân thị thành sau này xây lại nó
Từ tàn tro để lại của vua Át-ti-la
Những công sức bỏ ra đã trở nên vô bổ.
Rồi Trần Nhà Của Ta Hoá Thành Nơi Treo Cổ.’
========
* Pháp Hoan dịch từ bản dịch tiếng Anh của Robert và Jean Hollander, tham khảo thêm các bản dịch của Allen Mandelbaum, John Ciardi, A. S. Kline và Henry Wadsworth Longfellow.
* Artwork by Gustave Dore
* Ủng hộ Pháp Hoan: https://phaphoan.com/contact/
PHÁP HOAN | 法歡 